TCK mad.165-166-167 Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi

I- MADDE METİNLERİ

TCK Madde 165 – Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi

(1) Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı, bu özelliğini bilerek satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Bu suçun ticari faaliyet çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

TCK Madde 166 – Bilgi Vermeme

(1) İşlenmiş olan bir suçun meydana çıkmasını sağlayacak bilgiyi yetkili makamlara bildirmeyen kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

TCK Madde 167 – Şahsi Cezasızlık Sebebi veya Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebep

(1) Yağma ve nitelikli yağma hariç olmak üzere, bu bölümde yer alan suçların;

1. a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
   b) Üstsoy veya altsoyunun,
   c) Bu derecede kayın hısımlarından birinin,
   d) Evlat edinen veya evlatlığın,
   e) Aynı konutta birlikte yaşayan kardeşlerden birinin,

zararına olarak işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

(2) Bu suçların;

1. a) Haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin,
   b) Aynı konutta birlikte yaşamayan kardeşlerden birinin,
   c) Aynı konutta birlikte yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının

zararına olarak işlenmesi hâlinde şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.

II- SUÇUN VASIF MAHİYETİ

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu, ceza hukuku sistematiğinde malvarlığına karşı suçların tamamlayıcı nitelikteki suç tiplerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu suç, doğrudan doğruya hırsızlık, dolandırıcılık veya yağma gibi temel suçların devamı niteliğinde olmasa da, bu suçlardan elde edilen malvarlığı değerlerinin dolaşıma girmesini sağlayarak suç ekonomisini destekleyen bir davranışı cezalandırır.

Bu suç tipi, klasik ceza hukuku anlayışında “yardımcı suç” veya “tamamlayıcı suç” olarak da değerlendirilir. Çünkü suç eşyasının piyasada alıcı bulması, malvarlığına karşı suçların işlenmesini teşvik eden önemli bir faktördür. Eğer suçtan elde edilen mallar kolaylıkla satılabiliyor veya el değiştirebiliyorsa, suç işleme motivasyonu da artmaktadır. Bu nedenle kanun koyucu, yalnızca suçun doğrudan faillerini değil; suçtan elde edilen malları bilerek satın alan veya kabul eden kişileri de cezai sorumluluk altına almıştır.

Bu düzenleme aynı zamanda suçtan elde edilen ekonomik değerlerin aklanmasının önlenmesi bakımından da önemlidir. Zira suç eşyasının piyasaya sokulması, suç gelirlerinin dolaylı biçimde ekonomiye kazandırılması anlamına gelebilir. Bu nedenle bu suç tipi, ekonomik suçlarla mücadele politikasının önemli araçlarından biri olarak görülmektedir.

III. SUÇUN MADDİ UNSURLARI

1. Fail

Bu suçun faili herkes olabilir. Suç özgü suç değildir. Ancak suçun oluşabilmesi için failin, eşyayı suçtan elde edildiğini bilerek satın alması veya kabul etmesi gerekir.

2. Mağdur

Suçun mağduru doğrudan doğruya eşyanın gerçek sahibi olan kişidir. Ancak dolaylı olarak toplumun ekonomik düzeni ve hukuki güvenliği de korunmaktadır.

3. Suçun Konusu

Suçun konusu bir suçun işlenmesi sonucu elde edilen eşyadır.

Bu eşya;

• hırsızlık sonucu elde edilmiş olabilir
• dolandırıcılık sonucu elde edilmiş olabilir
• güveni kötüye kullanma sonucu elde edilmiş olabilir

Önemli olan nokta, eşyanın önceden işlenmiş bir suçtan kaynaklanmasıdır.

4. Hareket

Suçun oluşmasına yol açan hareketler iki tanedir:

• Satın almak
• Kabul etmek

Eşyanın bedelsiz alınması da suç kapsamına girebilir.

IV- SUÇUN MANEVİ UNSURLARI

Bu suç kasten işlenebilir.

Failin şu hususu bilmesi gerekir:

Eşyanın bir suç sonucu elde edildiği.

Eğer kişi eşyanın suçtan elde edildiğini bilmiyorsa veya makul şekilde bilmesi beklenemiyorsa suç oluşmaz.

Bu nedenle uygulamada özellikle şu kriterler değerlendirilir:

• eşyanın piyasa değerinin çok altında satılması
• gizli şekilde satış yapılması
• fatura veya belge bulunmaması
• satışın olağan ticari kanallar dışında yapılması

Bu durumlar, failin suç eşyasını bilerek aldığına ilişkin dolaylı deliller oluşturabilir.

V- SAVUNMA PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRME

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu, uygulamada çoğu zaman hırsızlık, dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma gibi malvarlığına karşı suçların devamı niteliğinde ortaya çıkan bir suç tipi olarak görülmektedir. Ancak bu suçun oluşabilmesi için yalnızca eşyanın suçtan elde edilmiş olması yeterli değildir. Kanun koyucu özellikle failin bu durumu bilerek hareket etmesini şart koşmuştur. Bu nedenle savunma stratejisinin merkezinde çoğu zaman “bilme unsurunun bulunmadığının ortaya konulması” yer almaktadır.

Bununla birlikte savunma yalnızca kast unsurunun çürütülmesine dayanmaz. Dosyanın niteliğine göre etkin pişmanlık, suçun unsurlarının oluşmaması, hukuka uygunluk nedenleri, şüpheden sanık yararlanır ilkesi, ticari faaliyet çerçevesinde iyi niyetli alıcı savunması ve delil değerlendirmesine ilişkin itirazlar da önemli savunma araçları arasında yer alır.

1- BİLME UNSURUNUN BULUNMAMASI SAVUNMASI

Suçun oluşabilmesi için sanığın satın aldığı veya kabul ettiği eşyanın suçtan elde edildiğini bilmesi gerekir.

Bu bilme hali;

• doğrudan bir itirafla,
• somut delillerle,
• veya güçlü dolaylı emarelerle

ispatlanmalıdır.

Savunma açısından en önemli argüman, sanığın eşyanın suçtan elde edildiğini bilmediği ve makul şekilde bilmesinin de beklenemeyeceği yönündedir.

Örneğin;

• eşya piyasa değerine yakın bir fiyatla alınmış olabilir
• satış açık ve şeffaf şekilde gerçekleşmiş olabilir
• satış internet platformu üzerinden yapılmış olabilir
• satış faturaya bağlanmış olabilir
• satıcı güvenilir bir kişi olabilir

Bu tür durumlarda sanığın suç eşyasını bilerek aldığı iddiası zayıflar.

2- EŞYANIN GERÇEKTEN SUÇTAN ELDE EDİLDİĞİNİN İSPATLANAMAMASI

Bu suçun oluşabilmesi için eşyanın gerçekten önceden işlenmiş bir suçtan elde edilmiş olması gerekir.

Ancak uygulamada bazı dosyalarda bu husus kesin olarak ortaya konulamamaktadır.

Örneğin;

• eşyanın gerçek sahibi belirlenememiş olabilir
• eşyanın çalıntı olduğu kesin olarak ispatlanamamış olabilir
• eşyanın suçtan elde edildiği yalnızca varsayımlara dayanıyor olabilir

Bu gibi durumlarda ceza hukuku bakımından şüpheden sanık yararlanır ilkesi devreye girer.

Bu ilke, modern ceza hukukunun en temel güvencelerinden biridir ve ispat yükü iddia makamına aittir.

3- TİCARİ FAALİYET VE İYİ NİYETLİ ALICI SAVUNMASI

Özellikle ikinci el eşya ticareti yapan kişiler bakımından bu suç oldukça sık gündeme gelmektedir.

Örneğin;

• ikinci el telefon alım satımı
• ikinci el araç parçaları ticareti
• ikinci el elektronik eşya ticareti
• hurdacılık faaliyetleri

Bu alanlarda faaliyet gösteren kişiler günlük olarak çok sayıda eşya satın almaktadır.

Savunmada şu hususlar önem taşır:

• ticari defter ve kayıtların düzenli tutulması
• alış belgelerinin bulunması
• satıcının kimlik bilgilerinin alınması
• piyasa fiyatına uygun satış yapılması

Bu durumlarda sanığın suç kastı bulunmadığı ileri sürülebilir.

4- PİYASA KOŞULLARI VE FİYAT FARKI SAVUNMASI

Uygulamada suçun varlığı çoğu zaman eşyanın piyasa değerinin çok altında satılması üzerinden değerlendirilmektedir.

Ancak piyasa fiyatı her zaman sabit değildir.

Örneğin;

• ikinci el piyasasında fiyatlar değişken olabilir
• acil nakit ihtiyacı nedeniyle düşük fiyatlı satış yapılmış olabilir
• eşya hasarlı veya eksik olabilir
• satıcı piyasa değerini bilmiyor olabilir

Bu gibi durumlarda düşük fiyat tek başına suç kastını göstermeye yetmez.

5- DELİL DEĞERLENDİRMESİNE İLİŞKİN SAVUNMA

Ceza davalarında sanığın suçlu sayılabilmesi için her türlü şüpheden uzak kesin delil bulunması gerekir.

Savunma açısından özellikle şu hususlar önemlidir:

• yalnızca varsayıma dayalı değerlendirmeler yapılması
• sanığın suç failini tanıdığına dair kesin delil bulunmaması
• satış işleminin açık şekilde yapılmış olması
• sanığın olaydan sonra kaçma veya gizlenme davranışı göstermemesi

Bu gibi durumlarda suç kastının varlığı konusunda ciddi şüphe oluşabilir.

6- ETKİN PİŞMANLIK HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASI

Her ne kadar Türk Ceza Kanunu m.165’te etkin pişmanlık açıkça düzenlenmemiş olsa da, uygulamada malvarlığına karşı suçlara ilişkin genel hükümler çerçevesinde zararın giderilmesi ceza tayininde önemli bir rol oynayabilmektedir.

Sanığın;

• suç eşyasını iade etmesi
• eşyanın değerini ödemesi
• mağdurun zararını gidermesi

gibi davranışları mahkeme tarafından cezanın belirlenmesinde önemli bir indirim sebebi olarak değerlendirilebilir.

Bu durum aynı zamanda;

• takdiri indirim nedenleri
• hükmün açıklanmasının geri bırakılması
• cezanın ertelenmesi

gibi sonuçların uygulanmasına da zemin hazırlayabilir.

7- SUÇA İŞTİRAK VE FAİLLİK AYRIMI

Bazı dosyalarda sanık hakkında aslında hırsızlık veya dolandırıcılık suçuna iştirak ettiği iddiası ileri sürülebilir.

Ancak savunma açısından şu husus önemlidir:

Sanığın suça iştirak ettiği ispatlanamazsa, yalnızca suç eşyasını satın alma suçu söz konusu olabilir.

Bu durum cezanın niteliğini önemli ölçüde değiştirebilir.

8- HUKUKA UYGUNLUK VE HAKLI NEDENLER

Bazı durumlarda eşyanın kabul edilmesi hukuka uygun olabilir.

Örneğin;

• eşyanın emanet olarak alınması
• geçici muhafaza amacıyla alınması
• sahibine ulaştırılmak üzere alınması

Bu gibi durumlarda suç kastından söz edilemez.

9- ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİ

Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan “in dubio pro reo” ilkesi gereğince;

suçun işlendiğine dair kesin ve açık bir kanaat oluşmadıkça sanık mahkûm edilemez.

Özellikle şu durumlarda bu ilke önem kazanır:

• eşyanın suçtan elde edildiği kesin değilse
• sanığın bunu bildiği kesin olarak ispatlanamıyorsa
• olay yalnızca varsayımlara dayanıyorsa

Bu durumda beraat kararı verilmesi gerekir.

10- ŞAHSİ CEZASIZLIK SEBEBİ VEYA CEZADA İNDİRİM YAPILMASINI GEREKTİREN ŞAHSİ SEBEP (TCK 167)

Savunma perspektifinde ayrıca büyük önem taşıyan bir diğer husus Türk Ceza Kanunu m.167’de düzenlenen şahsi cezasızlık sebebi ve ceza indirimi nedenidir.

Bu düzenleme, malvarlığına karşı suçların aile içi ilişkiler bağlamında değerlendirilmesi gerektiği düşüncesine dayanır. Kanun koyucu aile birliğini koruma amacıyla bazı yakın akrabalık ilişkileri bakımından ceza sorumluluğunu kaldırmış veya azaltmıştır.

Şahsi cezasızlık hali

Aşağıdaki kişiler arasında işlenen suçlarda faile ceza verilmez:

• ayrılık kararı bulunmayan eşler
• üstsoy (anne, baba)
• altsoy (çocuklar)
• evlat edinen ve evlatlık
• aynı konutta birlikte yaşayan kardeşler

Örneğin;

Bir kişinin çalıntı olduğunu bildiği bir eşyayı eşinden veya aynı evde yaşadığı kardeşinden alması halinde, bu fiil suç teşkil etse bile kanun gereği cezaya hükmolunmaz.

Cezada indirim yapılmasını gerektiren haller

Bazı akrabalık ilişkilerinde ise ceza tamamen kaldırılmaz ancak önemli ölçüde indirilir. Bu hallerde suç şikâyete bağlıdır.

Bu kişiler:

• ayrılık kararı verilmiş eşler
• aynı evde yaşamayan kardeşler
• amca, dayı, hala, teyze, yeğen
• ikinci derece kayın hısımlarıdır.

Bu tür durumlarda verilecek ceza yarı oranında indirilebilir.

Savunma açısından önemi

Savunma bakımından bu düzenleme son derece önemlidir. Çünkü bazı dosyalarda sanık ile mağdur arasındaki akrabalık ilişkisi yeterince araştırılmadan iddianame düzenlenebilmektedir. Bu nedenle savunmada;

• taraflar arasındaki akrabalık ilişkisi
• birlikte yaşama durumu
• aile bağlarının niteliği

ayrıntılı biçimde ortaya konulmalıdır.

Eğer TCK 167 kapsamına giren bir ilişki mevcutsa, bu durum doğrudan doğruya ceza verilmemesi sonucunu doğurabilir.

SONUÇ

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu, malvarlığına karşı suçların ekonomik etkilerini azaltmayı amaçlayan önemli bir düzenleme olmakla birlikte, suçun oluşabilmesi için özellikle manevi unsurun yani bilme kastının kesin şekilde ispatlanması gerekir.

Savunma perspektifinden bakıldığında;

• sanığın eşyanın suçtan elde edildiğini bilmemesi,
• eşyanın suçtan elde edildiğinin kesin olarak ortaya konulamaması,
• işlemin ticari faaliyet kapsamında gerçekleşmesi,
• piyasa koşullarının yanlış yorumlanması,
• zarar giderme ve etkin pişmanlığa benzer davranışlar

gibi hususlar, davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek önemli faktörlerdir.

Bu nedenle bu tür davalarda etkili bir savunma, yalnızca ceza hukuku kurallarıyla sınırlı olmayıp; ticari hayatın gerçekleri, ekonomik ilişkiler ve delil değerlendirmesi ilkeleri birlikte ele alınarak yürütülmelidir.